De pathologisering van verlangen

In 1931 publiceerde de Duitse jurist en criminoloog Erich Wulffen het boek Die Erotik in der Photographie. Het werk is een indrukwekkend compendium over de geschiedenis van de naaktfotografie en het erotische lichtbeeld, rijk geïllustreerd met honderden foto’s. Wat het boek vandaag nog bijzonder relevant maakt, is hoe Wulffen die beelden gebruikte: Niet primair als artistieke of commerciële erotica, maar als “bewijsmateriaal” voor wat hij en zijn tijdgenoten beschouwden als seksuele afwijkingen, ook wel bekend als parafilieën.

Wulffen, een vooraanstaand figuur in de kriminalpsychologie, koppelde de foto’s expliciet aan Richard von Krafft-Ebings Psychopathia Sexualis. Veel van de afgebeelde scènes (bondage met kettingen, zweepslagen, naalden, dominantie en onderwerping, sensation play) werden door hem gepresenteerd als illustraties van masochisme, sadisme en andere “pathologische” neigingen. Dezelfde foto’s die destijds vooral op de erotische markt circuleerden (studio-opnames voor een betalend publiek), kregen in zijn boek een klinische, waarschuwende lading.

Van “afwijking” naar diagnose

Dit was geen uitzondering in die tijd. Vanaf het einde van de 19e eeuw tot ver in de 20e eeuw werden BDSM-gerelateerde gevoelens en praktijken systematisch pathologisch verklaard. Wat vandaag voor velen een gezonde, consensuele vorm van intimiteit en spel is, werd lange tijd gezien als teken van een zieke geest. Sadomasochisme stond in de vroege versies van de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) op één lijn met pedofilie en zoöfilie.
Pas in latere edities (vooral DSM-IV en definitief in DSM-5 in 2013) kwam er nuance: een parafilie op zich is geen stoornis, tenzij ze leidt tot significant lijden of schade aan anderen.

Deze historische framing heeft diepe sporen nagelaten.

Hoe geschiedenis taboes versterkt

Door erotische fotografie die bondage, pijn en machtsspel toonde consequent te koppelen aan “seksuele psychopathologie”, droeg Wulffen (en met hem vele andere seksuologen en criminologen) bij aan een krachtig narratief:
Wie hiervan geniet, is niet normaal.

Dit narratief zorgde ervoor dat mensen met BDSM-verlangens zich niet alleen anders voelden, maar ook ziek of gevaarlijk. Het versterkte schaamte, isolement en stilte. Wie durfde er openlijk over te praten als het risico bestond dat je werd gezien als potentieel crimineel of geestelijk labiel? Partners, familie, therapeuten, de drempel om eerlijk te zijn werd extreem hoog.
Zelfs vandaag, bijna een eeuw later, merken veel mensen in de kink-community nog de nasleep. Coming-out als kinky voelt voor sommigen nog altijd risicovoller dan coming-out als homo of bi, juist omdat de associatie met “afwijking” zo lang heeft standgehouden.

Waarom dit boek nog steeds belangrijk is

Die Erotik in der Photographie is daarom meer dan een curiosum uit de Weimar-periode. Het is een tijdsdocument dat laat zien hoe snel “normaal” en “abnormaal” kunnen verschuiven – en hoe wetenschappelijke autoriteit taboes kan bestendigen. Tegelijkertijd toont het de schoonheid, de theatraliteit en de rauwe sensualiteit van vroege kink-fotografie. De kettingen, de poses, de spanning tussen macht en overgave: het zijn geen klinische casussen, maar levende getuigenissen van menselijk verlangen dat al decennia eerder bestond dan de labels die erop geplakt werden.

Door deze beelden vandaag met een andere blik te bekijken – niet als bewijs van ziekte, maar als vroege expressie van wat we nu BDSM of kink noemen – kunnen we een stukje geschiedenis terug claimen. We kunnen laten zien dat deze verlangens niet plotseling in de jaren ’70 of ’90 zijn ontstaan, maar al veel langer deel uitmaakten van de menselijke seksualiteit.

Ze waren er gewoon.
Ze werden alleen anders benoemd.

En juist die herbenoeming, van pathologie naar gezonde variatie, helpt om de schaamte te verminderen en de drempel om erover te praten te verlagen.

Aanbevolen:
Foto series op Vintage Fetish Photos
Gescand boek (er zijn meerdere versies)