Bert Sliggers, historicus verboden verlangens
Bert Sliggers (1948) is een Nederlandse wetenschapshistoricus, voormalig conservator van Teylers Museum in Haarlem en een van de belangrijkste onderzoekers van de geschiedenis van erotiek en pornografie in Nederland en Noordwest-Europa. Waar veel historici een wijde boog maken rond “onzedelijk” materiaal, duikt Sliggers er juist diep in. Hij behandelt het als serieus cultureel erfgoed dat ons veel vertelt over taboes, censuur, subculturen en de evolutie van seksualiteit.
Van wetenschapshistoricus tot pornohistoricus
Sliggers begon zijn carrière met klassieke museumtentoonstellingen en publicaties over onder meer het verzamelen van naturalia en wonderen der natuur. Gaandeweg specialiseerde hij zich in subculturen en verboden boeken. Hij bouwde een omvangrijke privécollectie op van erotische lectuur, pornografie en gerelateerd drukwerk, die hij deels tentoonstelde (o.a. op Lowlands en in het Museum van het Boek).
Zijn werk toont hoe erotisch materiaal niet alleen een spiegel is van de heersende moraal, maar ook een motor van verandering: wat vandaag mainstream is, begon vaak als clandestiene handel onder de toonbank.
Belangrijkste publicaties met BDSM- en fetish-connectie
- De zedeloze jaren dertig (2020)
Dit is waarschijnlijk zijn bekendste boek. Het reconstrueert minutieus de handel in erotica van de Amsterdamse gebroeders Taurel in het interbellum. Ondanks strenge zedenpolitie, confiscaties en rechtszaken bleven ze “vieze boekjes”, foto’s en andere prikkellectuur aanbieden. Sliggers laat zien hoe taboe en tolerantie naast elkaar bestonden en hoe deze clandestiene netwerken de verspreiding van erotisch materiaal (inclusief vroege vormen van fetish- en SM-materiaal) in stand hielden. - A Drawing a Day (2018) en BDSM Fantasies of an American Engineer (2023)
Hier komt de directe link met BDSM naar voren. Sliggers redigeerde en publiceerde de enorme collectie (meer dan 4000 tekeningen) van een anonieme Amerikaanse marine-ingenieur uit de jaren 1950-1970. Deze werken zitten vol expliciete fantasieën rond bondage, dominantie, sadisme en masochisme.
Het is een uniek inkijkje in de privé-fantasiewereld van een “gewone” man in een tijd waarin BDSM nog sterk ondergronds zat. Sliggers redt hiermee een belangrijk stukje volkskunst en fetish-erfgoed van de vergetelheid.
Daarnaast werkte hij mee aan bredere overzichten zoals Onder de Toonbank: Pornografie en Erotica in de Nederlanden, waarin hij de ontwikkeling van suggestief naar expliciet in Nederlandse erotiek vanaf 1880 in kaart brengt.
Waarom Bert Sliggers ertoe doet voor ons erfgoed van verlangen
Sliggers laat zien dat BDSM en fetish geen uitvinding zijn van de jaren ’70 of het internet, maar diepgeworteld zitten in de westerse cultuur. Al in de vroege 20e eeuw circuleerden bondage-foto’s, flagellatie-literatuur en dominatie-fantasieën via boekhandels, postorder en clandestiene netwerken.
Zijn onderzoek benadrukt drie belangrijke punten:
- Normalisering door zichtbaarheid – Wat eerst taboe en illegaal was, werd langzaam zichtbaarder en acceptabeler.
- De rol van verzamelaars en tussenpersonen – Zonder mensen als de gebroeders Taurel of hedendaagse onderzoekers als Sliggers zou veel erfgoed verloren zijn gegaan.
- Continuïteit van fantasieën – Bondage, dominantie/submissie en power exchange zijn tijdloze thema’s die al decennia (of langer) in de menselijke verbeelding leven.
Slotwoord & Tips
Bert Sliggers is meer dan een historicus van “vieze boekjes”. Hij is een archivaris van verlangens die ooit verboden waren. Door zijn werk krijgen we niet alleen een rijker beeld van het verleden, maar ook meer begrip voor hoe onze huidige seksuele vrijheden tot stand zijn gekomen.
Wil je meer lezen of bekijken?
Reacties, mits respectvol, zijn altijd welkom.