De Tragische Schaduw Achter Superman

Joe Shuster, geboren op 10 juli 1914 in Toronto, Canada, blijft voor altijd verbonden met een van de grootste iconen uit de popcultuur: Superman. Samen met zijn jeugdvriend Jerry Siegel bedacht hij in de jaren dertig dit superheldenpersonage dat de wereld zou veroveren. Maar achter de schittering van de Man van Staal gaat een aangrijpend verhaal schuil van financiële uitbuiting, bittere armoede en moeilijke keuzes. In dit artikel duik ik dieper in Shusters leven, met speciale aandacht voor de wrange realiteit dat hij ondanks zijn baanbrekende werk zo weinig overhield dat hij zich genoodzaakt zag om in het geniep erotische underground comics te tekenen, een feit dat pas tientallen jaren later boven water kwam.

De Geboorte van een Legende

Shuster groeide op in een arm immigrantengezin. Zijn vader Julius kwam uit Rotterdam, zijn moeder Ida uit Kiev. Als kind verhuisde het gezin naar Cleveland, Ohio. Daar werkte Joe als krantenjongen en sprokkelde hij oud papier bij elkaar om op te tekenen. In diezelfde stad ontmoette hij Jerry Siegel. Samen fantaseerden ze over machtige helden die de wereld konden redden. In 1938 verkochten ze de rechten op Superman aan DC Comics (toen nog Detective Comics) voor een luttele 130 dollar. Het personage sloeg in als een bom, maar Shuster en Siegel zagen vrijwel niets van de miljoenen die ermee verdiend werden. Ze kregen een vast salaris als werknemers, maar geen royalties of eigendomsrechten.

Terwijl Superman de basis werd voor films, strips en bergen merchandising, vochten de makers eenzame rechtszaken tegen DC. In 1947 probeerden ze hun rechten terug te claimen, zonder succes. Shuster, die bovendien kampte met ernstig verslechterend zicht door een oogziekte, raakte diep in de schulden. Hij probeerde het nog met andere projecten, zoals de weinig succesvolle strip Funnyman, maar eindigde uiteindelijk als koerier en klusjesman om het hoofd boven water te houden.
Het contrast was schrijnend: de held die hij had verzonnen zweefde triomfantelijk door de lucht, terwijl Shuster zelf in de marge van de samenleving belandde.

Gedwongen in de Schaduw: Underground Comics

Uit pure noodzaak maakte Shuster in 1954 een radicale keuze. Hij begon anoniem illustraties te maken voor Nights of Horror, een clandestiene serie fetish-comics die werd uitgegeven door Malcla (een pseudoniem voor Eugene Maletta en een schrijver die zich ‘Clancy’ noemde). Deze boekjes stonden vol met bondage, sadomasochisme en andere thema’s die in die tijd als zwaar ‘pervers’ golden. Ze werden stiekem verkocht in drogisterijen voor zo’n 3 dollar per stuk – onder de toonbank, want ze waren illegaal. Uiteindelijk werden ze in 1954 verboden in de VS, na een berucht proces rond de ‘Brooklyn Thrill Killers’, waarbij de comics in verband werden gebracht met jeugdcriminaliteit.

Shuster tekende zijn werk nooit met zijn naam, maar zijn stijl was onmiskenbaar. De personages leken sprekend op figuren uit de Superman-wereld: een Lois Lane-achtige vrouw in compromitterende situaties, een Clark Kent-figuur, en zelfs elementen die herinnerden aan Lex Luthor en Jimmy Olsen.
Hij illustreerde in totaal 16 nummers, puur gedreven door bittere armoede – hij was bijna blind en had geen cent te makken. Of het ook een vorm van stille wraak op DC was, of louter overleven, blijft gissen. Comics-historicus Craig Yoe concludeert in zijn boek Secret Identity: The Fetish Art of Superman’s Co-Creator Joe Shuster (2009) dat vooral desperate noodzaak de drijfveer was. Shuster heeft er nooit over gesproken, zelfs niet met zijn familie.

De Late Onthulling

Het tragische is dat Shusters betrokkenheid bij deze schimmige wereld decennialang verborgen bleef. Pas in de jaren 80 en 90 begon het langzaam door te dringen in kleine kringetjes binnen de comics-scene. In 1989 herkende historicus Craig Yoe Shusters tekenstijl in een zeldzaam exemplaar van Nights of Horror en deelde zijn ontdekking met een hoge functionaris bij DC, die met afschuw reageerde. Publiekelijk werd het pas bevestigd in 2004 door Gerard Jones in Men of Tomorrow, en uitvoerig gedocumenteerd in Yoe’s boek uit 2009.
Shuster zelf overleed op 30 juli 1992, 77 jaar oud, zonder dat de buitenwereld ooit van dit donkere hoofdstuk had geweten.

In de jaren 70 kreeg hij eindelijk enige erkenning. Na forse publieke druk – onder meer dankzij campagnes van Neal Adams en Jerry Robinson – besloot DC om hem en Siegel credits te geven op alle Superman-producten en vanaf 1975 een jaarlijks pensioen van 20.000 dollar uit te keren.Het was een schrale troost, veel te laat om de ellende van de voorgaande decennia ongedaan te maken.

Bronnen & Aanbevolen:
The Incredible True Story of Joe Shuster’s Nights of Horror
Wikipedia Joe Shuster
Interiew met Craig Yoe over zijn boek (audio)
Siegel & Shuster – Lambiek Comiclopedia
Vintage Bdsm Art – Verzameling met 88 kunstwerken